Neplodnost može biti uzrokovana podjednako muškim i ženskim faktorom, biti prisutni kod oba partnera, ili biti neutvrdivi čak i modernom medicinom / idiopatska neplodnost.
Učestalost neplodnosti u Hrvatskoj kao i većini zapadnih zemalja iznosi 12-15%. U oko 30 - 40% slučajeva bračne neplodnosti razlog neplodnosti leži na strani žene, a otprilike isto toliko na strani muškarca. U 15 - 20% slučajeva radi se o neplodnosti oba partnera, ili se pak radi o neplodnosti čiji je uzrok nepoznat ili se ne može pronaći Za parove koji pristupaju izvantjelesnoj oplodnji zna se najviše o uzrocima zbog detaljne evidencije koja se vodi u IVF registrima.
Uzroci neplodnosti 33.000 parova koji su pristupili IVF-u 2007. godine u Italiji dijele se na sljedeće:
- muški čimbenik 34.3%
- problemi s jajovodima 13.2%
- problemi s ovulacijom 5.2% (PCOS i ciste na jajnicima)
- endometrioza 6.0%
- smanjena rezerva jajnika 5.2%
- višestruki spontani pobačaji 0.6%
- višestruki ženski faktor 6.6%
- i ženski i muški faktor 16.3%
- neobjašnjena neplodnost 12.2%
Opće loše zdravlje
Razlozi koji mogu voditi nastanku bračne neplodnosti iz ove kategorije obuhvaćaju životnu dob (>40 godina), ranu menopauzu (<40 godina), miome maternice, prekomjernu tjelesnu težinu (>20%) ili pothranjenost (<10%), smetnje u funkciji štitnjače, hiperprolaktinemiju, dijabetes melitus, smetnje u funkciji nadbubrežne žlijezde, bubrežne bolesti, neurološka oboljenja (uključivo procese koji zahvaćaju hipofizu), psihijatrijske bolesti, uzimanje lijekova, infektivne bolesti, tumore i druge teže bolesti.
Temeljnu bolest ili problem pogoršavaju kronični stres, uporaba alkohola, droga i pušenje te brojni okolišni i nutritivni čimbenici.
Razvitak protutijela na spermije, bilo u ženskog ili muškog partnera može biti razlogom bračne neplodnosti. Takva protutijela imobiliziraju spermije i na taj način onemogućuju kontakt s jajašcem. Pojava serumskih protutijela u žena protiv sjemenskih sastojaka partnera nalazi se u oko 10% neplodnih parova. Pritom se radi o antigenima krvne plazme i ejakulata, a manje o antigenima spermija.
Spermalna antitijela nastaju u nekih muškaraca nakon virusne infekcije prostate ili epidimisa, kod povrede ili operacije u području testisa, a najčešće kao posljedica oštećenja krvno-testisne barijere. Pretpostavlja se da u takvim slučajevima dijelovi spermija ulaze u cirkulaciju, te dolazi do senzibilizacije imunološkog sustava na stvaranje autoantitijela protiv njih.
Prisutnost protutijela na spermije ne znači definitivno i neplodnost muškarca. Smatra se da ona utječe na plodnost ukoliko ometa jednu od zadaća koju spermiji izvršavaju tijekom oplodnje (oko 2-13% neplodnih muškaraca). Spermalna antitijela uzrokuju aglutinaciju spermija i smanjuju pokretljivost spermija i na taj način uzrokuje neplodnost. Druga mogućnost koja se onemogućava vezanje spermija na ZP-3 receptore zone pelucide. U normalnim uvjetima taj kontakt se ostvaruje uz pomoć receptora na apikalnom dijelu glave spermija, a ukoliko ih nema ili ako su pokriveni protutijelima izostaje interakcija između spolnih stanica.
Osim tri glavna tipa protutijela klase IgG, IgM i IgA, moguće je odrediti gustoću i prostorni razmještaj protutijela na površini spermija. Ako su protutijela pretežno razmještena na glavi spermija, tada je slaba interakcija spermija sa zonom pelucidom jajne stanice najvjerojatnije glavnim uzročnikom izostanka oplodnje, a ukoliko su prisutni uglavnom na repu, smanjena je pokretljivost spermija i prisutna opsežna aglutinacija spermija. U liječenju neplodnosti imunološkog uzroka koriste se metode potpomognute oplodnje.
Nepoznati uzroci
Ukoliko se i nakon potpune dijagnostičke obrade bračnog para, niti kod jednog bračnog partnera ne može uočiti nikakva nepravilnost, odnosno u onim slučajevima gdje su muškarac i žena potpuno zdravi, ali potomstva nema - govorimo o nepoznatom uzroku bračne neplodnosti ili idiopatskoj neplodnosti.
Uz sva saznanja i tehniku današnja ginekologija nije u mogućnosti odgovoriti na pitanje koji je uzrok neplodnosti nekih parova. Kao i kod imunološkog uzroka, u slučajevima nepoznatog uzroka bračne neplodnosti, bračnom paru se savjetuju metode potpomognute oplodnje.
